En Düşük Emekli Aylığı Artarsa Kök Maaş Ne Olacak? Kritik Ayrıntı

Emeklilerin ocak ayında alacağı zam kadar, Ankara'da üzerinde çalışılan yeni düzenleme de merak ediliyor. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın 2027 bütçesinde emekliler için kaynak ayrıldığını açıklamasının ardından farklı formüller gündeme geldi: En düşük emekli aylığının yükseltilmesi, tüm emeklilere refah payı verilmesi ve ileri yaştaki emeklilerin daha fazla desteklenmesi. Henüz kesinleşmiş bir karar yok. Ancak emeklilerin büyük bölümünün gözden kaçırdığı kritik bir ayrıntı var: En düşük aylığın artırılması, kök aylığı değiştirmiyor.

Bugün tablo ne?

Şu anda en düşük emekli aylığı 23 bin 552 lira. Kök aylığı bu tutarın altında kalan emeklilerin aylıkları Hazine desteğiyle tamamlanıyor. Ocak ayında SSK ve Bağ-Kur emeklilerinin kök aylıkları, temmuz-aralık dönemindeki altı aylık enflasyon oranında artırılacak. Bunun yanında en düşük emekli aylığının ayrıca bir kanunla yükseltilmesi gündemde.

Örnek hesap: Kök aylığı 18 bin lira olan emekli

Milliyet yazarı Cem Kılıç'ın verdiği örnek, durumu net biçimde ortaya koyuyor. Kök aylığı 18 bin lira olan bir emekli bugün en düşük aylık uygulaması sayesinde 23 bin 552 lira alıyor. Ocak ayında kök aylıklara yüzde 10 zam yapılırsa, bu emeklinin kök aylığı 19 bin 800 liraya çıkacak. En düşük emekli aylığı kanunla 26 bin liraya yükseltilirse, emeklinin hesabına 26 bin lira yatırılacak. Hesaplamaya göre aradaki 6 bin 200 liralık fark yine Hazine desteğiyle tamamlanacak.

Yani taban aylık düzenlemesi, emeklinin eline geçen parayı artırıyor ama kök aylık ile ödenen aylık arasındaki farkı ortadan kaldırmıyor. Bu da şu anlama geliyor: Bir sonraki temmuz zammında artış yine 19 bin 800 liralık kök aylık üzerinden hesaplanacak. Taban aylık aynı oranda artırılmazsa, bu emeklinin aylığı zam yapılsa bile değişmeyebilir.

Refah payında yaş sınırı 60'a inebilir

Yeni düzenlemenin ikinci önemli başlığı, refah payının emeklinin yaşına göre farklılaştırılması. Üzerinde çalışılan seçeneklerden biri, 65 yaş üzerindeki emeklilere daha yüksek oranda refah payı verilmesi. Kulislerde bu yaş sınırının 60'a indirilmesinin de değerlendirildiği konuşuluyor. Diğer emeklilerin ise daha düşük oranlarda da olsa artıştan yararlanması öngörülüyor.

Bu yaklaşımın gerekçesi, ileri yaştaki emeklilerin yeniden çalışma hayatına katılma imkânlarının sınırlı olması. Ancak uzmanlar, yalnızca yaşa dayalı bir ayrımın bazı adaletsizlikler doğurabileceğine dikkat çekiyor. Örneğin 62 yaşında, kirada oturan ve başka geliri olmayan bir emekli ile 67 yaşında, yüksek emekli aylığı ve kira geliri olan bir emeklinin ihtiyaçları birbirinden çok farklı.

Prim ile aylık arasındaki bağ zayıflıyor

Emekli aylıklarındaki en önemli sorunlardan biri, farklı sürelerde ve farklı kazançlar üzerinden prim ödeyen emeklilerin aylıkları arasındaki farkın giderek kapanması. Taban aylık her artırıldığında, düşük prim ödeyenler ile daha uzun süre ve daha yüksek kazançtan prim ödeyenler aynı tutarı almaya başlıyor. Bu durum sosyal sigorta sisteminin temel mantığı olan "ne kadar prim, o kadar aylık" ilişkisini zayıflatıyor. Uzmanlar, yeni düzenlemede yalnızca eline geçen tutarın değil, kök aylıkların da iyileştirilmesi gerektiğini vurguluyor.

Vatandaşlık maaşı da masada

Gündemdeki bir diğer seçenek, kamuoyunda vatandaşlık maaşı olarak bilinen Gelir Tamamlayıcı Aile Destek Sistemi. Bu sistemle hanede kişi başına düşen gelir belirli bir seviyenin altında kalan aileler destekleniyor. Tek geliri düşük emekli aylığı olan ve kirada yaşayan emekliler için önemli bir katkı olabilir. Ancak uzmanlara göre emekli aylığı primlere dayanan bir sosyal güvenlik hakkı, gelir desteği ise ihtiyaca göre verilen bir sosyal yardım. İki mekanizma birlikte işletilebilir, fakat gelir desteğinin emekli aylığındaki yapısal sorunların çözümünün yerine geçmemesi gerekiyor.

Kesin tablo, aralık enflasyonunun açıklanması ve düzenlemenin Meclis'e gelmesiyle ortaya çıkacak. Emeklilerin kök aylıklarını e-Devlet'teki "SGK Emekli Aylık Bilgileri" ekranından öğrenerek olası senaryoları kendi aylıkları üzerinden hesaplaması öneriliyor.