Engelli Çocuğu Olan Anneye Erken Emeklilik! Her 4 Yıla 1 Yıl Prim Ekleniyor

Çalışan annelerin en az bilinen haklarından biri, bakıma muhtaç engelli çocuğu olanlara tanınan erken emeklilik imkânı. Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) mevzuatına göre başka birinin sürekli bakımına muhtaç derecede ağır engelli çocuğu bulunan kadın sigortalıların prim ödeme gün sayısına ek süre ekleniyor. Bu sayede anneler emeklilik için gereken gün sayısını daha erken tamamlıyor, emeklilik yaşları da aynı oranda öne çekiliyor. Hakkı bilmeyen pek çok anne ise yıllarca fazladan çalışmak zorunda kalıyor.

Kanun ne diyor?

5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun 28. maddesine göre, yaşlılık aylığı talebinde bulunan kadın sigortalılardan başka birinin sürekli bakımına muhtaç derecede ağır engelli çocuğu olanların, 1 Ekim 2008 tarihinden sonraki prim ödeme gün sayılarının dörtte biri toplam prim gün sayısına ekleniyor. Basit bir ifadeyle, bu tarihten sonra yapılan her 4 yıllık çalışmaya 1 yıl ek prim günü kazandırılıyor.

Örnekle hesap: 360 gün, 450 gün sayılıyor

Uygulamada annenin bir yılda çalıştığı 360 gün, emeklilik hesabında 450 gün olarak değerlendiriliyor. Hesaplamaya göre 2008 sonrasında 12 yıl (4.320 gün) çalışan bir anneye 1.080 gün eklenerek toplam 5.400 güne ulaşılıyor. Böylece emekliliğe hak kazanmak için gereken prim gün sayısı yaklaşık üç yıl erken doldurulabiliyor.

Emeklilik yaşı da iniyor

Bu hakkın ikinci önemli boyutu yaş şartıyla ilgili. Engelli çocuğu nedeniyle prim gününe eklenen süre kadar, annenin emeklilik yaşından da indirim yapılıyor. Örneğin 1.080 gün ek süre kazanan bir annenin emeklilik yaşı da yaklaşık üç yıl öne çekiliyor. Ancak sigortalılık süresi şartının ayrıca sağlanması gerekiyor; bu şart için herhangi bir indirim uygulanmıyor.

Başvuru için ne yapmak gerekiyor?

Haktan yararlanmak isteyen annenin önce çocuğunun durumunu resmi olarak belgelendirmesi gerekiyor. Bunun için izlenecek yol şöyle:

• SGK tarafından yetkilendirilen bir hastaneden çocuğun "başkasının sürekli bakımına muhtaç" olduğunu gösteren sağlık kurulu raporu alınıyor.
• Rapor ve dilekçe ile SGK il müdürlüğüne ya da sosyal güvenlik merkezine başvuruluyor.
• SGK Sağlık Kurulu'nun vereceği muhtaçlık kararı tarihinden itibaren geçen çalışma sürelerinin dörtte biri prim gün sayısına ekleniyor.

Bu nedenle hakkın ne kadar erken belgelendirildiği önem taşıyor. Rapor almakta geç kalan annenin, ek süre hesabı da o tarihten itibaren başlayabiliyor.

Babalar bu haktan yararlanabiliyor mu?

Mevcut düzenleme yalnızca kadın sigortalıları kapsıyor. Engelli çocuğa bakan babalar için benzer bir ek prim günü ya da yaş indirimi bulunmuyor. Sendikalar ve engelli dernekleri uzun süredir bu hakkın babalara da tanınması gerektiğini dile getiriyor; ancak şu an için yasal bir değişiklik yapılmış değil.

Çocuk vefat ederse ya da muhtaçlık kalkarsa

Ağır engelli çocuğun vefat etmesi ya da bakıma muhtaçlık durumunun sona ermesi halinde de anneye kazandırılmış süreler kaybolmuyor. SGK sağlık kurulu karar tarihinden ölüm tarihine veya muhtaçlığın kalktığına dair rapor tarihine kadar geçen hizmetlerin dörtte biri prim gününe ekleniyor.

Vergi indirimiyle emekli olan çalışabilir mi?

Engelli sigortalılarla ilgili sık sorulan bir diğer konu da yüzde 50 vergi indirimi nedeniyle engelli olarak emekli olanların yeniden çalışıp çalışamayacağı. Uzmanların verdiği bilgiye göre bu yolla emekli olanların yeniden çalışmasında herhangi bir engel bulunmuyor ve emekli aylıkları kesilmiyor. Emekli olduktan sonra çalışanlar adına sosyal güvenlik destek primi ödeniyor. Bu primin bir faydası da var: Çalışırken iş kazası geçiren ya da meslek hastalığına yakalanan kişide kalıcı bir arıza oluşursa, ikinci bir gelir bağlanabiliyor.

Uzmanlar, engelli çocuğu olan anneler başta olmak üzere özel statüdeki sigortalıların, emeklilik planlarını yapmadan önce e-Devlet'teki hizmet dökümlerini kontrol etmelerini ve haklarını SGK'ya yazılı olarak sormalarını öneriyor.