Eksik Maaşı Ödenmeyen Memura AYM Kalkanı! Süre Aşımı Engeli Kalktı

Maaşı yıllar önce eksik ödendiği halde alacağını bir türlü tahsil edemeyen memurları yakından ilgilendiren emsal bir karar geldi. Anayasa Mahkemesi (AYM), eksik ödenen memur maaşlarının tahsili için açılan davaların "süre aşımı" gerekçesiyle reddedilmesini, Anayasa'nın güvence altına aldığı mahkemeye erişim hakkının ihlali olarak değerlendirdi.

Resmi Gazete'de yayımlanan karar, kapatılan ya da birleştirilen kurumlarda çalışırken maaş alacağı doğan kamu görevlileri için yol gösterici nitelik taşıyor. Yüksek Mahkeme, idare mahkemelerinin dava açma süresini başlatırken yaptığı yorumu "öngörülemez ve katı" bulurken, bu yorumun memurlara ağır bir yük getirdiğini vurguladı.

Olay bir belediyede başladı

Dosyanın geçmişi 2000'li yıllara uzanıyor. Ankara'nın Haymana ilçesine bağlı Çalış Belediyesinde 2002-2014 yılları arasında çalışan bazı memurlar, farklı aylara ait ödenmeyen maaşları ile bunların faizini almak için 2014 yılında belediye aleyhine ilamsız icra takibi başlattı. Belediye borca itiraz etmedi ve takipler kesinleşerek haciz aşamasına kadar ilerledi.

Ancak süreç devam ederken Çalış Belediyesinin tüzel kişiliği kaldırıldı. Belediyenin tüm taşınır ve taşınmazları ile alacak ve borçları Haymana Belediye Başkanlığına devredildi. Haymana İcra Müdürlüğü de bu devir nedeniyle Haymana Belediyesini borçlu olarak kayda geçirdi ve borçların ödenmesi gerektiğini bildirdi.

KHK ile takipler düştü, dava süreden reddedildi

Haymana Belediyesinin itiraz etmesi üzerine icra müdürlüğü, memurların takibi başlatmasından sonra yürürlüğe giren 694 sayılı Kanun Hükmünde Kararname gereğince icra takiplerinin düşmesine karar verdi. Alacaklarını alamayan memurlar bunun üzerine idare mahkemesine başvurdu.

İdare mahkemeleri, memurların icra takibi başlattıkları tarihi idareye başvuru tarihi olarak kabul etti. Bu tarihe göre süresi içinde istenen alacakların ödenmesine hükmederken, eksik ödemelerin bazı aylarda yaşandığı ve süreklilik taşımadığı gerekçesiyle geri kalan alacaklar için açılan davaların süre aşımına uğradığına karar verdi. Mahkemelere göre memurlar eksik ödemeyi, maaşın yattığı tarihte öğrenmiş sayılıyordu.

AYM: Müdahale ölçüsüz

Kararların kesinleşmesinin ardından memurlar bireysel başvuru yoluyla Anayasa Mahkemesine gitti. Yüksek Mahkeme yaptığı incelemede, idare mahkemelerinin önemli bazı noktaları göz ardı ettiğini tespit etti. Kararda, KHK düzenlemesinden önce idari yargının konusuna giren alacaklar için de ilamsız icra yoluna gidilebildiği ve somut olayda borca itiraz edilmediği için takiplerin haciz aşamasına kadar ilerlediği hatırlatıldı.

AYM, dava açma süresinin başlangıcına ilişkin yorumun öngörülebilir olmadığını belirterek şu ifadeye yer verdi: "Başvurucuların mahkemeye erişim hakkına yönelik müdahalenin ölçüsüz olduğu kanaatine varılmıştır." Bu gerekçeyle Anayasa'nın 36. maddesinde güvence altına alınan mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiğine hükmedildi.

Bireysel başvuru nasıl yapılıyor?

Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru, olağan kanun yollarının tamamı tüketildikten sonra yapılabiliyor. Başvurunun, kesinleşen kararın tebliğinden itibaren 30 gün içinde yapılması gerekiyor. Başvuru formu doğrudan AYM'ye ya da mahkemeler ve yurt dışı temsilcilikler aracılığıyla iletilebiliyor; bu süre kaçırıldığında başvuru incelenmeden reddediliyor.

Karar kimler için emsal olabilir?

Hukukçulara göre karar, özellikle kapatılan belde belediyeleri, birleştirilen kurumlar ya da yeniden yapılanan idarelerde çalışırken maaş, ikramiye veya fazla mesai alacağı doğan kamu görevlileri için önemli bir dayanak oluşturuyor. Benzer şekilde icra yoluna başvurmuş, sonradan yapılan yasal düzenlemelerle takibi düşmüş ve ardından idari yargıda süre engeline takılmış memurlar, bu karara atıfta bulunarak haklarını arayabilecek.

Uzmanlar yine de her dosyanın kendi koşullarına göre değerlendirileceğini, AYM'nin bu kararda yalnızca mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiğini tespit ettiğini hatırlatıyor. İhlal kararlarında genellikle yeniden yargılama yolu açılıyor ve alacağın esası bu yargılamada yeniden ele alınıyor. Benzer durumda olan memurların, belgeleriyle birlikte bir avukata danışarak süreleri kaçırmadan harekete geçmesi öneriliyor.