Doğum İzninden Dönen Annenin Görevini Değiştirdiler! Yargıtay 'Ayrımcılık' Dedi

Çalışan anneleri yakından ilgilendiren bir Yargıtay kararı yeniden gündemde. Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, doğum iznine ayrılan kadın işçinin izin dönüşünde uzmanlık alanı dışındaki bir işte çalıştırılmasını, işveren bunu haklı ve somut nedenlerle açıklayamadığı sürece ayrımcılık olarak değerlendirdi. Karar, doğum sonrası işe dönen milyonlarca kadın çalışan için emsal niteliği taşıyor ve işverenlere de açık bir mesaj veriyor: Annelik nedeniyle görev, prim ya da kariyer kaybı yaşatmak tazminat sebebi.

İkiz hamileliğin ardından başlayan süreç

Davaya konu olay, özel bir bankada kıdemli analist olarak çalışan bir kadınla ilgili. Davacı, ikiz bebeklere hamile kaldığını bildirmesinin ardından kendisine psikolojik baskı uygulanmaya başlandığını öne sürdü. Bölüm müdürlüğüne yeni atanan yöneticinin tutum ve davranışlarının zamanla bezdirmeye dönüştüğünü anlattı. Doğum izninden döndüğünde ise daha önce takip ettiği bankacılık sektörünün işe yeni alınan bir başka çalışana verildiğini, kendisine ise sigorta sektörünün bırakıldığını belirtti.

Kadın çalışan, ayrıca hak ettiği primleri alamadığını, meslektaşlarına göre daha düşük zam aldığını ve performans puanlarının düşürüldüğünü iddia etti. Bu puanlara itiraz eden, yöneticisi ve genel müdürle görüşerek priminin ödenmesini, zammının düzeltilmesini ve eski görevine iade edilmesini isteyen davacı sonuç alamayınca iş sözleşmesini feshederek iş mahkemesine başvurdu. Davada kıdem tazminatı, fazla çalışma ve yıllık izin ücreti, prim, tedavi masrafları, manevi tazminat ve ayrımcılık tazminatı talep edildi.

Banka: Esaslı değişiklik yok

Davalı banka ise kıdemli analistlerin görev tanımında hangi sektörleri takip edeceklerinin zaten yer aldığını, bu nedenle yapılan değişikliğin iş sözleşmesinde esaslı bir değişiklik sayılamayacağını savundu. İlk derece mahkemesi kıdem tazminatına hükmetti, ancak planlı ve sistematik bir bezdirmenin yeterince ispatlanamadığı gerekçesiyle ayrımcılık ve manevi tazminat taleplerini reddetti. Bölge Adliye Mahkemesi de istinaf başvurularını reddedince dosya Yargıtay'a taşındı.

Yargıtay: İspat yükü işverende

Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, dosyadaki deliller ve tanık beyanları doğrultusunda davacının doğum izni sırasında yerine başka birinin istihdam edildiğini, izin dönüşünde ise uzmanlık alanı dışında kalan bir işin teklif edildiğini sabit gördü. Çalışanın bu görevi kabul etmeyerek sözleşmesini haklı nedenle feshettiği vurgulandı.

Kararın en kritik noktası ispat yüküne ilişkin oldu. Yargıtay, 4857 sayılı İş Kanunu'nun 5. maddesi uyarınca çalışanın bir ihlalin varlığını güçlü biçimde gösteren bir durumu ortaya koyması halinde, ihlal bulunmadığını ispat etme yükünün işverene geçtiğini hatırlattı. Bankanın, çalışanın doğum öncesindeki görevinin neden değiştirildiğini ve farklı muameleyi gerektiren sebepleri somut olgularla açıklayamadığını belirten Yargıtay, ayrımcılık tazminatı talebinin reddedilmesini hatalı bularak kararı bozdu.

Ayrımcılık tazminatı ne kadar?

İş Kanunu'nun 5. maddesine göre işveren, cinsiyet ya da gebelik nedeniyle doğrudan veya dolaylı farklı işlem yapamıyor. Bu kurala aykırı davranılması halinde çalışan, diğer haklarına ek olarak dört aya kadar ücreti tutarında uygun bir tazminat talep edebiliyor. Yani ayrımcılık tazminatı, kıdem tazminatı gibi diğer alacakların yerine geçmiyor; onlara ilave olarak ödeniyor.

Doğum izni sonrası çalışanın hakları

Kadın işçilerin doğumdan önce 8, doğumdan sonra 8 hafta olmak üzere toplam 16 hafta ücretli doğum izni hakkı bulunuyor; çoğul gebelikte doğum öncesi süreye 2 hafta ekleniyor. İzin dönüşünde çalışanın eski işine ya da eşdeğer bir göreve dönmesi esas. Ayrıca çocuğu bir yaşını doldurana kadar kadın işçiye günde toplam bir buçuk saat süt izni veriliyor. Uzmanlar, doğum sonrasında görevi, primi ya da ücreti düşürülen çalışanların yazışmaları, performans değerlendirmelerini ve tanık olabilecek iş arkadaşlarının bilgilerini saklamasını, hak arayışına geçmeden önce bir iş hukuku avukatından destek almasını öneriyor.