Altın mı Döviz mi? Birikimi Artarken Değer Kaybeden Milyonlar Bu Hesabı Bilmiyor

Birikimini enflasyona karşı korumak isteyenlerin aklına ilk gelen iki seçenek hep aynı: altın ve döviz. Ancak uzmanlar önemli bir yanılgıya dikkat çekiyor: Altın ya da döviz fiyatının yükselmesi, tasarruf sahibinin mutlaka kazandığı anlamına gelmiyor. Birikimin gerçek değerini belirleyen şey, elde edilen getirinin aynı dönemdeki enflasyon karşısındaki durumu. Yani cüzdandaki para nominal olarak artarken, satın alma gücü gerçekte eriyor olabilir.

Nominal getiri ile reel getiri farkı

Bir yatırım aracının fiyatındaki artış "nominal getiri" olarak adlandırılıyor. Ancak birikimin satın alma gücünün artıp artmadığını anlamak için enflasyonun da hesaba katılması gerekiyor. Bunun için kullanılan basit bir örnek durumu netleştiriyor: 100 bin liralık bir birikimin bir yıl sonunda yüzde 30 artışla 130 bin liraya ulaştığını, aynı dönemde enflasyonun ise yüzde 40 olduğunu varsayalım. Yatırımcı parasını nominal olarak artırmış görünse de satın alma gücü yaklaşık yüzde 7,1 azalmış oluyor. Çünkü bir yıl önce 100 bin liraya alınabilen ürünlerin fiyatı 140 bin liraya çıkmış durumda.

Gram altını ne belirliyor?

Türkiye'de gram altının fiyatı iki temel unsura bağlı: uluslararası piyasalardaki ons altın fiyatı ve dolar/TL kuru. Ons altındaki yükseliş, kur sabit kalsa bile gram altını yukarı taşıyabiliyor. Benzer şekilde ons fiyatı yerinde saysa da dolar kurundaki artış gram altının Türk lirası karşılığını yükseltebiliyor. Küresel faiz beklentileri, merkez bankalarının politikaları ve alımları, jeopolitik gelişmeler ve altına olan talep de ons fiyatında belirleyici oluyor. Bu nedenle gram altın, hem dünyadaki hem de Türkiye'deki gelişmelere aynı anda tepki veriyor.

Dövizde kazanç neye bağlı?

Döviz birikimlerinde Türk lirası cinsinden kazanç ya da kayıp, alış ve satış tarihleri arasındaki kur değişimine göre hesaplanıyor. Dolar ya da euronun Türk lirası karşısında değer kazanması döviz birikiminin TL karşılığını artırıyor. Ancak aynı dönemde fiyatlar kurdan daha hızlı yükselmişse, döviz yatırımının da satın alma gücü azalabiliyor. Ayrıca dolar ve euronun birbirine karşı değer değişimleri, farklı para birimlerinde tutulan birikimlerin performansını etkiliyor.

Görünmeyen maliyet: Makas

Altın ve döviz alım satımında alış ile satış fiyatı arasındaki fark, yani "makas" da getiriyi doğrudan etkiliyor. Özellikle kısa süreli işlemlerde bu fark kazancın önemli bir kısmını eritebiliyor. Fiziki altında ise işçilik maliyetleri, ürün türüne göre değişen fiyat farkları ve işlemin yapıldığı kuruluşun koşulları da hesaba girmek zorunda. Örneğin ziynet altınlarında işçilik payı nedeniyle alış ile satış arasındaki fark, gram külçe altına göre çok daha yüksek olabiliyor.

Hangisi daha iyi korur?

Uzmanlara göre altın ya da dövizin her dönemde enflasyonun üzerinde getiri sağlayacağını söylemek mümkün değil. Hangi aracın daha avantajlı olduğu, yatırımın başlangıç ve bitiş tarihlerine ve o dönemdeki fiyat artışlarına göre değişiyor. Bazı yıllarda altın, bazı yıllarda döviz, bazı dönemlerde ise mevduat gibi TL varlıklar daha iyi reel getiri sağlayabiliyor.

Reel getiriyi kendiniz hesaplayın

Reel getiriyi hesaplamak sanıldığı kadar zor değil. Birikiminizin dönem sonundaki değerini dönem başındaki değerine bölüp, aynı dönemin enflasyon oranına göre ayarlamanız yeterli. Basit formül şu: (1 + nominal getiri) bölü (1 + enflasyon) eksi 1. Yukarıdaki örnekte 1,30'un 1,40'a bölünmesiyle 0,929 bulunuyor; bu da yaklaşık yüzde 7,1'lik bir reel kayıp anlamına geliyor. Bu hesabı yılda bir kez yapmak, birikiminizin gerçekten büyüyüp büyümediğini görmenin en pratik yolu.

Birikim yapanlara 4 öneri

• Getiriyi değerlendirirken her zaman aynı dönemin enflasyonuyla karşılaştırın.
• Birikimi tek bir araca bağlamak yerine altın, döviz ve TL varlıklar arasında dağıtmayı düşünün.
• Kısa vadeli al-sat yerine uzun vadeli bakın; makas maliyeti sık işlemde büyür.
• Fiziki altın alırken işçilik ve geri satış fiyatını önceden sorun.