Çocuk Aşıları Türkiye'de Üretilecek! İlaç ve Aşıya Yeni Ar-Ge Desteği Geliyor

İlaç ve aşıda dışa bağımlılığı azaltmak için yeni bir yol haritası çizildi. Cumhurbaşkanlığı 2027 Yılı Programı'na göre bağışıklama programı kapsamındaki aşıların Türkiye'de üretilebilmesi sağlanacak, yerli aşı adayı projeleri ve biyoteknolojik ilaçlar desteklenecek. Programda ayrıca yerli kanser tanı kitlerinin geliştirilmesi, tıbbi cihazda savunma sanayisinden teknoloji transferi ve Sağlık Vadisi kurulması gibi hedefler de yer alıyor. Amaç; kamu alımlarının gücünü kullanarak sektörün küresel rekabet gücünü artırmak, ithalatı azaltmak ve arz güvenliğini sağlamak.

Aşılar yerli üretilecek

Programa göre aşı ve aşının alt bileşenlerine ilişkin olarak sanayi, kamu ve özel sektör ortaklığında "yeni aşı adayı" projeleri desteklenecek. Çocukluk döneminden itibaren uygulanan bağışıklama programındaki aşıların Türkiye'de üretilebilmesi için gerekli adımlar atılacak. Aşı geliştirme ve üretim projeleri, kamu, özel sektör ve Ar-Ge ekosistemi arasındaki iş birlikleriyle hayata geçirilecek.

Patenti dolan ilaçlar Türkiye'de üretilecek

Biyobenzer ilaçların üretimi ve geliştirilmesi desteklenecek, öncelikli ilaç teknolojileri ve biyoteknolojik ilaçlar için destek çağrıları açılacak. İlaca erişimi artırmak amacıyla, patent kuralları gözetilerek koruma süresi yeni dolan ya da yakında dolacak biyoteknolojik ilaçların Türkiye'de üretilmesi için mali ve altyapı destek mekanizmaları oluşturulacak. Deney hayvanı kullanımına yönelik sertifika programları da düzenlenecek. Bu adımın, özellikle pahalı tedavilerde kullanılan ilaçların yerli üretimle daha erişilebilir hale gelmesine katkı sağlaması bekleniyor.

Yerli kanser tanı kiti için iş birliği

Yerli kanser tanı kitlerinin geliştirilmesi ve prototiplerinin üretilmesi için özel sektörle stratejik iş birlikleri ve proje ortaklıkları kurulacak. Aşı, ilaç, tıbbi cihaz, tanı kiti ve yapay zekâ tabanlı sağlık teknolojileri geliştiren girişimlere klinik araştırma süreçlerinde bilimsel danışmanlık verilecek. Protokol hazırlama, merkez seçimi, gönüllü katılımı ve etik kurul gibi aşamalarda rehberlik sağlanacak; sağlık ve biyoteknoloji girişimleri için bir pilot hızlandırma programı uygulanacak.

Savunma sanayisinden tıbbi cihaza teknoloji transferi

Kamu desteğiyle geliştirilen yenilikçi tıbbi cihazların ticarileşmesi için kamu alımları etkin şekilde kullanılacak. Başta savunma sanayisi olmak üzere diğer sektörlerden tıbbi cihaz sektörüne teknoloji transferi sağlayan projeler desteklenecek. TÜBİTAK'ın Sanayi Ar-Ge ve KOBİ Ar-Ge Başlangıç destek çağrılarında askeri ve sivil amaçlı yenilikçi teknolojilere öncelik verilecek. Ayrıca uluslararası akreditasyona sahip test ve analiz altyapısı kurulacak, Aziz Sancar Araştırma Merkezi'ndeki laboratuvar için uluslararası standart hazırlıkları yürütülecek. Sağlık Vadisi'nin kurulmasına yönelik mevzuat çalışmaları da başlatılacak.

İlaç ihracatında yeni dönem

Yurt dışında Türkiye'nin kurduğu ya da desteklediği sağlık tesislerinin ihtiyaç duyduğu ilaç, tıbbi cihaz ve sarf malzemelerinin yerli üreticilerden temini için dijital bir tedarik ve izleme sistemi kurulacak. İlaç ihracatındaki kısıtlamaların kaldırılması ve Avrupa Birliği ile karşılıklı tanıma anlaşmalarının hayata geçirilmesi hedefiyle Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu'na bağlı ihracat kontrolörlük birimleri oluşturulacak.

Rakamlarla ilaç sektörü

Programda yer alan verilere göre ilaç sanayisinde üretim bu yılın ocak-temmuz döneminde geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 12,2 arttı. Türkiye ilaç pazarında yılın ilk 8 ayında 1,74 milyar kutu ilaç satıldı ve satışların değeri 418,4 milyar liraya ulaştı. İlk 7 ayda yerli üretim ilaçların pazardaki payı kutu bazında yüzde 92, değer bazında ise yüzde 52,5 oldu. Bu tablo, yerli üretimin adet olarak pazara hâkim olduğunu ancak yüksek değerli ilaçlarda ithalatın hâlâ belirleyici olduğunu gösteriyor. Tıbbi cihaz sektöründe ise 2025'te dış ticaret hacmi yaklaşık 4,5 milyar dolar, ihracat 1,3 milyar dolar olarak gerçekleşti; bu yılın ilk 5 ayında ihracatın ithalatı karşılama oranı yüzde 46'da kaldı.

Uzmanlar, hedeflerin hayata geçmesi halinde hem hastaların ilaca erişiminin kolaylaşacağını hem de sağlık harcamalarında döviz çıkışının azalacağını değerlendiriyor.