Fazla Mesaide Yasal Sınır 270 Saat! Sayıştay 37 Kurumda İhlal Buldu

Çalışanların en çok merak ettiği konulardan biri olan fazla mesai sınırı, Sayıştay'ın son denetim raporlarıyla yeniden gündemde. İş Kanunu'na göre bir işçiye yılda en fazla 270 saat fazla çalışma yaptırılabiliyor. Ancak Sayıştay Başkanlığı'nın 2025 yılı belediye denetim raporları, 37 kamu idaresinde bu sınırın aşıldığını ortaya koydu. Bazı kurumlarda ihlal binlerce personeli kapsıyor; tek bir işçinin yıllık fazla mesaisi 1.758 saate kadar çıkıyor.

Kanun ne diyor?

4857 sayılı İş Kanunu'nun "Fazla çalışma ücreti" başlıklı 41. maddesi, haftalık 45 saati aşan çalışmaları fazla çalışma olarak tanımlıyor. Aynı maddenin sekizinci fıkrası ise fazla çalışma süresinin toplamının bir yılda 270 saatten fazla olamayacağını hükme bağlıyor. Fazla Çalışma ve Fazla Sürelerle Çalışma Yönetmeliği'nin 5. maddesi de kritik bir ayrıntı içeriyor: Bu sınır iş yerine ya da yapılan işe değil, doğrudan işçinin kendisine ait. Yani bir kurumun toplam fazla mesai bütçesi ne olursa olsun, her işçi için 270 saatlik sınır ayrı ayrı uygulanıyor. Yönetmelik ayrıca fazla çalışma yaptırılabilmesi için işçinin onayının alınmasını şart koşuyor.

"Ücret ödenmesi ihlali ortadan kaldırmaz"

Sayıştay raporlarında, sınırın işçinin beden ve ruh sağlığını koruma amacı taşıdığı vurgulandı. Kurumların fazla mesai ücretini ödemiş olmasının, yasal sınırın aşılmasından kaynaklanan aykırılığı ortadan kaldırmadığı belirtildi. Başka bir ifadeyle, "parasını veriyoruz" gerekçesi işçinin yasal sınırın üzerinde çalıştırılmasını meşru kılmıyor.

İSKİ'de 943 personele 238 milyon lira

Raporlardaki en yüksek tutar İstanbul Su ve Kanalizasyon İdaresi'nde (İSKİ) çıktı. 2025 yılında 943 personele yıllık 270 saati aşan fazla çalışma yaptırıldı ve karşılığında toplam 238 milyon 373 bin 613 lira ödeme yapıldı. İzmir'deki ESHOT Genel Müdürlüğü'nde ise sınırı aşan personel sayısı 2 bin 897'ye ulaştı. Bunların bin 160'ı yılda 401 ile 500 saat arasında, 13'ü ise 801 saatin üzerinde fazla mesai yaptı.

Bir işçide 1.758 saat

Kişi başına rakamlar da dikkat çekici. İzmir Urla Belediyesi'nde işçiler özelinde fazla çalışma süreleri 271 saat ile 1.758 saat arasında tespit edildi. Düzce Belediyesi'nde bir işçinin fazla mesaisi 1.130 saate ulaştı, bazı formenlerin süresi de bin saati aştı. Zonguldak Belediyesi'nde iki personel bir yılda bin 300 saatin üzerinde fazla çalıştı. Ulaşımpark'ta bin 391, Hatay Büyükşehir Belediyesi'nde bin 113, Sakarya Büyükşehir Belediyesi'nde 751, Metro İstanbul'da ise 397 personelin sınırı aştığı belirlendi.

Belediye şirketlerinde de yaygın

Bulgular yalnızca belediyelerle sınırlı değil. ESTRAM Hafif Raylı Sistemler'de 466, Etimesgut'taki belediye şirketinde 364, İETT'de 199, Balıkesir Toplu Taşıma'da 137 ve Çorum Belediyesi'nde 125 personelin sınırın üzerinde çalıştırıldığı belirlendi. Düzce'deki bir belediye şirketinde ise beton fabrikasında çalışan 22 işçiden 14'ünün fazla mesaisi 300 saati geçti.

Kurumların savunması: Personel açığı

Kurumların Sayıştay'a verdiği cevaplar, sorunun yapısal olduğunu gösteriyor. ESHOT, toplu taşımanın kesintisiz sürdürülmesi zorunluluğunu ve yaklaşık 470 kişilik sürücü açığını gerekçe gösterdi. İSKİ ise 7 gün 24 saat hizmet verdiği için vardiyalı çalışma uyguladığını, sınırı aşan çalışmaların özellikle şoför, kanalizasyon, bakım-onarım ve şebeke gibi kesintisiz hizmet birimlerinden kaynaklandığını açıkladı.

Özel sektörde çalışanlar için ne anlama geliyor?

270 saat sınırı yalnızca kamu kurumlarında değil, İş Kanunu'na tabi bütün iş yerlerinde geçerli. Fazla mesai yapan her işçinin, fazla çalıştığı her saat için normal saat ücretinin yüzde 50 fazlasıyla ücret alma hakkı bulunuyor. Fazla çalışmanın işçinin yazılı onayıyla yaptırılması gerekiyor. Uzmanlar, sürekli olarak yasal sınırın üzerinde çalıştırılan ya da fazla mesai ücreti ödenmeyen işçilerin, durumu çalışma saatlerini gösteren kayıtlarla belgeleyerek Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı'na şikâyette bulunabileceğini veya arabulucuya başvurabileceğini hatırlatıyor.