Yetim Aylığı Alan Kız Çocuğu Çalışırsa Maaşı Kesilir mi? Kritik 10 Yıl Şartı
Anne veya babasından yetim aylığı alan kız çocukları işe girdiğinde aylık kesiliyor mu? 5434 ve 5510 sayılı kanunlar arasındaki fark ve 10 yıllık hizmet şartının önemi.
Anne ya da babasını kaybettikten sonra yetim aylığı almaya başlayan kız çocuklarının ve ailelerinin en çok sorduğu sorulardan biri, iş hayatına adım atıldığında bu aylığın ne olacağı. Kimi aileler maaş kesilecek korkusuyla kızlarının sigortalı bir işe girmesini erteleyebiliyor. Oysa bu sorunun cevabı herkes için aynı değil. Belirleyici olan, kız çocuğunun çalıştığı işin kadrolu ya da kadrosuz olması değil; vefat eden anne veya babanın hangi kanuna tabi olduğu ve kaç yıllık hizmeti bulunduğu.
Türkiye'de yetim aylıkları iki farklı kanuna göre bağlanıyor. 1 Ekim 2008'den önce memuriyete başlamış olanlar için hâlâ 5434 sayılı Emekli Sandığı Kanunu hükümleri uygulanırken, bu tarihten sonra çalışmaya başlayanlar ile SSK ve Bağ-Kur'lular 5510 sayılı Kanun'a tabi bulunuyor. İki kanun arasındaki fark, kız yetimlerin çalışma hakkı konusunda oldukça belirgin.
5510'da her türlü çalışma engel
Ebeveyni 5510 sayılı Kanun'a tabi olan kız çocuğuna yetim aylığı bağlanması için üç şartın birlikte sağlanması gerekiyor. Birincisi evli olmamak, yani bekâr ya da dul olmak. İkincisi memur, işçi, esnaf veya yabancı ülke mevzuatına tabi olarak çalışmamak. Üçüncüsü ise kendi sigortalılığı nedeniyle kendisine gelir ya da aylık bağlanmamış olmak.
Bu kapsamda yurt dışı dahil hiçbir statüde (4/a, 4/b, 4/c) çalışmamak şart. Görevin kadrolu ya da kadrosuz olması arasında bir fark gözetilmiyor. Kız çocuk sigortalı olarak bir işe girdiği anda SGK yetim aylığının ödemesini durduruyor. İşten ayrılması halinde ise yeniden başvuru yaparak aylığını tekrar bağlatabiliyor.
5434'te 10 yıl şartı her şeyi değiştiriyor
Emekli Sandığı kapsamındaki ebeveynlerde ise tablo farklı. 5434 sayılı Kanun'a göre kız yetime aylık bağlanmasında iki temel şart aranıyor: Kız çocuğunun evli olmaması ve devlet memuru statüsünde görev yapmaması ya da bu görevi nedeniyle kendisine aylık bağlanmamış olması.
Bu kurala göre işçi, esnaf veya yabancı ülke mevzuatına tabi olarak çalışmak, aylığın bağlanmasına ya da ödenmesine engel oluşturmuyor. Ancak bunun için önemli bir koşul var: Vefat eden anne veya babanın 10 yıl ve daha fazla hizmeti bulunması gerekiyor. Bu durumda kız çocuk, memurluk dışında özel ya da kamu sektöründe işçi olarak veya esnaf olarak çalışsa bile aylığını almaya devam ediyor. Anne ve babanın ikisinin de memur olduğu durumda tercih sonucu bunlardan birinden aylık alan kız çocuğu için de aynı kural geçerli.
Hizmet 5-10 yıl arasındaysa ne olur?
Ebeveynin hizmet süresi 5 ile 10 yıl arasındayken vefat etmesi halinde kural değişiyor. Bu durumda kız çocuğuna aylık bağlanması için evli olmama ve devlet memuru olmama şartlarına ek olarak hiçbir statüde çalışmama şartı da aranıyor.
1 Ekim 2008'den önce memurluk hizmeti bulunan ve hakkında hâlâ 5434 sayılı Kanun hükümleri uygulanan kişiler için 5510 sayılı Kanun'un geçici 4'üncü maddesi esas alınıyor. Bu maddeye göre hizmet süresi 5 ile 10 yıl arasındayken vefat eden ebeveynin kız çocuğu memur, işçi, esnaf ya da yabancı ülke mevzuatına tabi olarak çalışıyorsa aylık bağlanmıyor, bağlanmışsa ödenmiyor.
Örneklerle durum
Babası 15 yıllık öğretmenken vefat eden ve Emekli Sandığından yetim aylığı alan bekâr bir kız, özel bir şirkette sigortalı olarak işe girdiğinde aylığını almaya devam edebiliyor. Ancak aynı kız memur olarak atanırsa yetim aylığı kesiliyor. Babası 7 yıllık memurken vefat etmiş olsaydı, özel sektörde sigortalı çalışmaya başladığı anda da aylık kesilecekti. Babası SSK'lı bir işçi olan kız çocuğunun ise hangi statüde olursa olsun sigortalı çalışmaya başlaması aylığın durdurulması anlamına geliyor.
Evlilikte durum ne?
Her iki kanunda da evlenen kız çocuğunun yetim aylığı kesiliyor. 5510 sayılı Kanun'a göre aylığı evlilik nedeniyle kesilen kız çocuğuna, talep etmesi halinde iki yıllık aylık tutarı tek seferde evlenme ödeneği olarak ödeniyor. Boşanma ya da eşin vefatı halinde ise kız çocuğu başvuru yaparak yetim aylığını yeniden bağlatabiliyor.
Uzmanlar, yetim aylığı alan kız çocuklarının işe girmeden önce aylığı ödeyen SGK birimine başvurarak kendi durumlarını teyit etmelerini öneriyor. Çalışma halinin SGK'ya bildirilmemesi durumunda yersiz ödenen aylıkların faiziyle birlikte geri istenebileceği de unutulmamalı.
