Memuriyet Öncesi Esnaflık Maaşı Artırır mı? Bağ-Kur Yılları Dereceye Sayılıyor

Kamuda görev yapan memurların önemli bir kısmı, devlet kapısına girmeden önce özel sektörde işçi olarak ya da kendi işini yapan esnaf olarak çalıştı. Bu yıllarda ödenen primlerin memuriyete geçtikten sonra maaşa, dereceye, kademeye ve emekli ikramiyesine nasıl yansıyacağı ise en çok merak edilen konular arasında. Özellikle Bağ-Kur'lu olarak geçen esnaflık sürelerinin değerlendirilmesi, memurun hangi sosyal güvenlik kanununa tabi olduğuna göre farklılaşıyor.

Önce kanun: 5434 mü, 5510 mu?

1 Ekim 2008'den önce bir gün bile olsa memurluk, yedek subaylık, vekil öğretmenlik ya da vekil imamlık gibi 5434 sayılı Kanun kapsamında hizmeti bulunanlar tamamen 5434'e tabi kabul ediliyor. Bu memurların emekliliğinde o tarihten önce yürürlükte olan hükümler uygulanıyor; işçilik ve esnaflık gibi diğer hizmetleri ise 2829 sayılı Kanun'a göre birleştiriliyor.

1 Ekim 2008'den önce 5434 kapsamında hiç hizmeti olmayan ve memuriyete bu tarihten sonra başlayanlar ise 5510 sayılı Kanun'a tabi oluyor. Bu kişiler 2008 öncesinde işçi ya da esnaf olarak çalışmış olsalar bile durum değişmiyor; diğer hizmetleri 5510 sayılı Kanun'un 53'üncü maddesine göre birleştiriliyor. Her iki gruptaki memurlara ayrıca 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu ya da tabi oldukları özel kanun hükümleri uygulanıyor.

İki önemli kavram: KHA ve EKEA

Memurların intibak işlemlerinde iki ayrı derece-kademe kavramı kullanılıyor. Birincisi kazanılmış hak aylığı (KHA), ikincisi emekli keseneğine esas aylık (EKEA). Bazı hizmetler KHA'da dikkate alınmazken EKEA'da değerlendirilebiliyor. Örneğin Genel İdare Hizmetleri sınıfındaki personelin özel sektörde geçen süreleri bu duruma örnek gösteriliyor.

Meslekle ilgili esnaflık maaşı yükseltiyor

Hem 5434 hem de 5510 kapsamındaki memurların işçilik ya da esnaflık süreleri, memurluktaki meslekleriyle ilgiliyse, bu sürelerin belirli bir kısmı (örneğin üçte ikisi ya da dörtte üçü) kazanılmış hak aylığı derece ve kademesinde değerlendiriliyor. Bu intibak, ek göstergeyi de yükseltebildiği için memurun görev aylığı artıyor. Buna bağlı olarak SGK prim kesintisi de yükseliyor. Örneğin mali müşavirlik yaptıktan sonra muhasebeci kadrosuna atanan bir memurun mesleki geçmişi bu kapsamda değerlendirilebiliyor.

5434'e tabi memurlarda Bağ-Kur'un tamamı sayılıyor

5434 sayılı Kanun kapsamındaki memurların sigortalı ve Bağ-Kur hizmetlerinin tamamı, memurluk hizmetleriyle birleştirilerek emekli keseneğine esas derece ve kademede değerlendiriliyor. Bu işlem 5434 sayılı Kanun'un ek 18'inci maddesine dayanıyor. Sonuçta hem KHA hem de EKEA derecesi yükseliyor, buna paralel olarak SGK kesintileri de artıyor. Daha yüksek kesenek, ileride daha yüksek emekli aylığı ve ikramiye anlamına geliyor.

5510'a tabi memurlarda etkisi sınırlı

5510 kapsamındaki memurlar için de işçilik ve esnaflık süreleri esas alınarak emekli keseneğine esas aylık intibakı yapılıyor. Ancak bu işlem prim kesintisini artırmıyor. Çünkü 5510 sayılı Kanun'da emekli keseneğine esas aylık derecesine göre bir uygulama bulunmuyor; bunun yerine prime esas kazanç sistemi uygulanıyor. Bu intibak yalnızca görev aylıklarıyla sınırlı kalıyor ve emekli aylığını doğrudan etkilemiyor.

Peki 5510'lu memur için bu intibakın bir faydası yok mu? Var. 5434 sayılı Kanun'un ek 82'nci maddesi gereği, emekli ikramiyesi hesaplanırken 5434'e tabi emsal memur esas alınıyor. Yani EKEA intibakı, emekli ikramiyesinin daha yüksek bir derece-kademe üzerinden hesaplanmasını sağlayabiliyor.

Yıllık izin hesabında da etkisi var

Hem 5434 hem de 5510 kapsamındaki memurların yıllık izin süresi hesaplanırken, esnaflık süresinin yalnızca kazanılmış hak aylığı intibakında değerlendirilen kısmı dikkate alınıyor. Yani mesleki ilgisi bulunmayan esnaflık yılları, yıllık iznin 20 günden 30 güne çıkması için gereken 10 yıllık hizmet hesabına doğrudan eklenmiyor.

Başvuru nasıl yapılır?

Esnaflık ya da işçilik sürelerinin intibaka yansıtılması için memurun, hizmet dökümünü ve meslekle ilgisini gösteren belgeleri kurumunun personel birimine sunması gerekiyor. e-Devlet'ten alınan SGK hizmet dökümü, vergi levhası ya da oda kayıt belgesi gibi evraklar bu süreçte kullanılıyor. İntibakın geç yapılması halinde, kanuni süreler içinde geriye dönük fark talep edilip edilemeyeceğinin de personel biriminden sorulması öneriliyor.