Oturduğunuz Bina Riskli mi? e-Devlet'ten Öğrenin, İtiraz İçin 15 Gün Var

İstanbul Maltepe'de bir binanın çökmesinin ardından Beyoğlu'nda da 5 katlı metruk bir yapının yıkılması, eski binalarda yaşayan milyonlarca kişiyi aynı soruyu sormaya yöneltti: "Oturduğum bina güvenli mi?" Deprem kuşağındaki Türkiye'de yapı güvenliği yeniden gündemin ilk sırasına yerleşirken, binasının risk durumunu öğrenmek isteyenler bu işlemi birkaç dakika içinde e-Devlet üzerinden yapabiliyor. Van gibi geçmişte büyük deprem yaşamış şehirlerde de bu sorgulama özellikle önem taşıyor.

e-Devlet'ten sorgulama nasıl yapılır?

Binanın riskli yapı olarak kayıtlara geçip geçmediğini öğrenmek için önce e-Devlet sistemine giriş yapılıyor. Arama bölümüne "Riskli Yapı Tespiti" yazıldıktan sonra Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı'nın sunduğu ilgili hizmet seçiliyor. Ardından istenen kişisel ve adres bilgileri doldurularak dilekçe hazırlanıyor ve başvuru tamamlanıyor.

Bu hizmetten yalnızca üzerinde tapu kaydı bulunan ev sahipleri yararlanabiliyor. Kiracılar ise ev sahiplerinden binanın risk durumunu kontrol etmelerini talep edebiliyor. Riskli yapı tespiti için binadaki tüm kat maliklerinin ortak karar alması gerekmiyor; tek bir malik de süreci başlatabiliyor. Bakanlık ya da ilgili idareler de gerekli gördüğü durumlarda tespiti kendiliğinden yaptırabiliyor.

Tespit süreci adım adım

1. Lisanslı kuruluş seçimi: İlk adımda Bakanlıktan lisanslı bir mühendislik kuruluşuna başvuruluyor. Uzmanlar binada yerinde inceleme yapıyor ve profometre adı verilen cihazlarla kolon ve kirişlerdeki demir donatıların konumu ve özellikleri kontrol ediliyor.

2. Karot ve laboratuvar testleri: Betonun dayanımını ölçmek için kolon ve kirişlerden karot numuneleri alınıyor ve akredite laboratuvarlarda basınç testine tabi tutuluyor. Zemin etüdü ve mühendislik hesapları da bu aşamada yapılıyor.

3. Raporlama ve onay: Hazırlanan riskli yapı tespit raporu, Bakanlığın elektronik sistemi üzerinden il müdürlüğüne iletiliyor ve idari değerlendirmeye alınıyor.

4. Tapuya şerh: Rapor uygun bulunursa tapu müdürlüğüne bildirim yapılıyor ve tapu kütüğüne "riskli yapı" şerhi işleniyor. Karar maliklere tebliğ ediliyor.

İtiraz için 15 gün, tahliye için en fazla 90 gün

Malikler, kendilerine yapılan tebligattan itibaren 15 gün içinde il müdürlüğüne itiraz edebiliyor. İtirazlar Bakanlık bünyesindeki teknik heyet tarafından inceleniyor. Riskli yapı tespitinin kesinleşmesinin ardından maliklere tahliye ve yıkım için 90 günü geçmemek üzere süre veriliyor. Bu süre içinde yıkılmayan binalar idare tarafından yıktırılabiliyor ve yıkım masrafları maliklerden tahsil ediliyor.

Tahliye süresinin dolmasına rağmen boşaltılmayan riskli binalarda, mevzuat gereği elektrik, su ve doğal gaz gibi hizmetlerin durdurulması da gündeme gelebiliyor. Bu nedenle tebligat alan maliklerin süreleri dikkatle takip etmesi gerekiyor.

Bina riskli çıkarsa hangi destekler var?

İstanbul'da uygulanan "Yarısı Bizden" kampanyası kapsamında şartları sağlayan hak sahiplerine her konut için 875 bin lira hibe, 875 bin lira kredi ve 125 bin lira taşınma desteği veriliyor. Böylece konut başına toplam destek 1 milyon 875 bin liraya ulaşıyor. Riskli yapıda oturan kiracılar ve malikler için kira yardımı imkânı da bulunuyor; destek tutarları ve şartlar il müdürlükleri ile belediyelerden öğrenilebiliyor.

Tespit ücreti ne kadar?

Riskli yapı tespiti için Bakanlık ya da Kentsel Dönüşüm Başkanlığı tarafından belirlenmiş tek ve sabit bir resmi tarife bulunmuyor. Ücretler, hizmeti veren lisanslı kuruluşların sözleşmelerine göre değişiyor. Binanın büyüklüğü, kat sayısı ve alınacak numune adedi fiyatı belirleyen başlıca etkenler arasında yer alıyor. Uzmanlar, maliklerin birden fazla lisanslı kuruluştan teklif almasını ve kuruluşun Bakanlık lisansını e-Devlet üzerinden kontrol etmesini öneriyor.

Duvarlarda çapraz çatlaklar, kolonlarda paslanmış demirler, beton dökülmeleri ya da bodrum katta sürekli rutubet gibi belirtiler gören vatandaşların zaman kaybetmeden uzman görüşü alması büyük önem taşıyor.