Markette Zam Şampiyonu Domates! Limon Tarladan Rafa 11 Kat Pahalandı

Mutfak masrafı bir kez daha cep yaktı. Türkiye Ziraat Odaları Birliği (TZOB) Genel Başkanı Şemsi Bayraktar'ın açıkladığı ekim ayı verilerine göre markette takip edilen 36 ürünün 25'inde fiyat arttı, yalnızca 11'inde düşüş görüldü. Ayın zam şampiyonu ise yüzde 62,9'luk artışla domates oldu. Üretici ile market arasındaki fiyat farkında da çarpıcı tablolar ortaya çıktı: Tarlada 3 lira 90 kuruşa satılan limon, market rafında 42 lira 87 kuruşu buldu.

Bayraktar, ekim ayı üretici ve market fiyatları ile girdi maliyetlerindeki değişime ilişkin yazılı bir açıklama yaptı. Açıklamadaki rakamlar, sofraya gelen ürünlerin fiyatının tarladan markete kadar katlanarak büyüdüğünü bir kez daha gözler önüne serdi.

Markette en çok zamlanan ürünler

TZOB verilerine göre ekim ayında markette fiyatı en fazla artan ürün yüzde 62,9 ile domates oldu. Domatesi yüzde 35,2 ile sivri biber, yüzde 34,1 ile mısırözü yağı, yüzde 32 ile salatalık ve yüzde 27,9 ile yeşil soğan izledi. Özellikle salata malzemelerinde yaşanan bu artış, mutfakta en sık kullanılan ürünlerin bir ayda ciddi şekilde pahalandığını gösteriyor.

Fiyatı düşen ürünler cephesinde ise limon öne çıktı. Markette limon fiyatı yüzde 16,5 geriledi. Limonu yüzde 8,9 ile maydanoz, yüzde 8,1 ile pirinç, yüzde 5,6 ile nohut ve yüzde 5,5 ile zeytinyağı takip etti.

Limon tarladan markete 11 kat pahalandı

Açıklamanın en dikkat çeken kısmı üretici ile market fiyatı arasındaki uçurum oldu. Ekim ayında bu fark en fazla yüzde 999,2 ile limonda görüldü. Limonu yüzde 333,6 ile kuru incir, yüzde 282,7 ile havuç, yüzde 233,2 ile elma ve yüzde 232,8 ile iç fındık izledi.

Bayraktar'ın paylaştığı rakamlara göre üreticide 3 lira 90 kuruş olan limon markette 42 lira 87 kuruşa, 135 lira olan kuru incir 585 lira 41 kuruşa, 12 lira 50 kuruş olan havuç 47 lira 84 kuruşa, 21 lira 66 kuruş olan elma 72 lira 17 kuruşa, 350 lira olan fındık ise 1.164 lira 77 kuruşa satıldı. Yani limon yaklaşık 11 kat, kuru incir 4,3 kat, havuç 3,8 kat, elma ve fındık ise 3,3 kat fazlaya tüketiciye ulaştı.

Üreticide domates de zirvede

Üretici fiyatlarında da benzer bir tablo var. Ekimde üreticide takip edilen 28 ürünün 15'inde fiyat artarken 9'unda düşüş yaşandı, 4 üründe ise değişim olmadı. Üreticide en yüksek artış yüzde 76,1 ile yine domateste görüldü. Domatesi yüzde 60,5 ile salatalık, yüzde 33,8 ile yeşil soğan, yüzde 33,7 ile yeşil fasulye ve yüzde 32,7 ile sivri biber izledi. Üreticide en çok düşen ürün ise yüzde 44,3 ile limon oldu; onu zeytinyağı, Antep fıstığı, fındık ve patates takip etti.

Fiyatlar neden değişti?

Bayraktar, domates, salatalık, yeşil soğan, sivri biber ve kabaktaki artışın temel sebebinin tarla üretiminin bitip seraya geçiş sürecinde olunması olduğunu belirtti. Yeşil fasulyede hasat sonuna yaklaşılmasıyla arzın daraldığını, bunun da fiyatları yukarı ittiğini aktardı.

Düşüşlerin arkasında ise bol rekolte yatıyor. Zeytinde yeni hasat döneminin başlaması ve yüksek rekolte nedeniyle zeytinyağı fiyatları geriledi. Limonda erkenci çeşitlerin hasadının sürmesi arzı artırdı. Patateste hasat dönemi sona yaklaşırken depo fazlası ürünlerin düşük fiyattan piyasaya sunulması üretici fiyatlarını aşağı çekti.

Çiftçinin maliyeti de katlandı

TZOB açıklamasında girdi maliyetlerine de yer verildi. Ekimde eylül ayına göre ÜRE gübresi yüzde 3, DAP gübresi yüzde 2,5, kompoze gübre yüzde 2 arttı. Son bir yılda ise amonyum nitrat gübresi yüzde 67,7, amonyum sülfat yüzde 56,7, 20.20.0 kompoze gübre yüzde 42,3, DAP yüzde 39,7 zamlandı.

Hayvancılık tarafında da tablo farklı değil. Süt yemi ekimde aylık yüzde 6,6, besi yemi yüzde 6,5 arttı; son bir yıldaki artış süt yeminde yüzde 38,9, besi yeminde yüzde 38,6 oldu. Elektrik fiyatları yıllık yüzde 25,1, tarım ilacı fiyatları yüzde 27,7 yükselirken mazot ekimde aylık yüzde 3,5, yıllık bazda ise yüzde 73,4 arttı. Bu maliyet artışlarının önümüzdeki aylarda ürün fiyatlarına yansıması bekleniyor.

Tüketiciler için ipucu

Mevsim geçişinde sera ürünlerinin pahalanması her yıl yaşanan bir durum. Bu dönemde bütçesini korumak isteyenler, fiyatı düşen limon, patates ve kış sebzelerine yönelebilir; semt pazarlarında akşam saatlerinde yapılan alışverişlerle market fiyatlarının altında ürün bulmak mümkün olabiliyor.